• फुर्साङ तामाङ
तामाङ समुदायको प्राचीन प्रकृति पूजक परम्परा
तामाङ समुदायले प्राचीन काल देखि मान्दै र अपनाउँदै आएको बोनधर्म अथवा बोनसंस्कार प्रकृति र मानवबीचको गहिरो सम्बन्धसँग जोडिएको मौलिक धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्परा हो । प्रकृति, जल, वायु, वनजङ्गल, पर्वत तथा प्राकृतिक शक्ति प्रतिको आस्था र सम्मान यस परम्पराका महत्त्वपूर्ण पक्ष हुन् ।
समय परिवर्तनसँगै विभिन्न सामाजिक, सांस्कृतिक तथा धार्मिक चुनौतीहरू देखा परे पनि तामाङ समुदायले आफ्नो मौलिक परम्परा र संस्कारलाई निरन्तरता दिँदै आएको छ । पुर्खाहरूबाट प्राप्त धार्मिक विश्वास, परम्परागत अनुष्ठान तथा सांस्कृतिक अभ्यासलाई पुस्तौँदेखि संरक्षण गर्दै आउनु यस समुदायको महत्त्वपूर्ण विशेषता हो ।
बोनसंस्कार धार्मिक आस्थामा मात्र सीमित छैन। यसले तामाङ समुदायको ऐतिहासिक पहिचान, पुर्खाको ज्ञान, प्रकृति प्रतिको सम्मान तथा सामुदायिक जीवनशैलीलाई समेत प्रतिबिम्बित गर्छ । त्यसैले यसको संरक्षण गर्नु भनेको आफ्नो मौलिक संस्कृति, परम्परा र पहिचानलाई जोगाउनु हो ।
आजको बदलिँदो परिवेशमा बोनधर्म तथा बोन संस्कारको अध्ययन, अभिलेखीकरण र प्रचारप्रसार आवश्यक बन्दै गएको छ । विशेषगरी नयाँ पुस्तालाई आफ्नो पुर्ख्यौली संस्कार र सांस्कृतिक सम्पदाबारे जानकारी गराउँदै यसको महत्त्व बुझाउनु जरुरी छ ।
विभिन्न चुनौतीका बाबजुद बोनसंस्कारलाई जीवन्त राख्न तामाङ समुदायले देखाउँदै आएको निरन्तरता र प्रतिबद्धता प्रशंसनीय छ। यस प्राचीन परम्पराको संरक्षण तथा प्रवर्द्धनका लागि समुदायका अग्रज, धार्मिक अगुवा, अनुसन्धानकर्ता र युवा पुस्ताको सामूहिक प्रयास आवश्यक छ।
बोन संस्कार विशुद्ध प्रकृतिपूजक परम्परा हो भन्नेमा दुईमत छैन। किरात समुदायको धामी परम्परा, खसान क्षेत्रको मष्टो पूजा, मध्यपहाडको भूमिपूजा तथा हिन्दु धर्ममा प्रचलित महादेव, विभिन्न देवीदेवताका पूजा परम्पराहरूमा पनि बोन संस्कारसँग मिल्दाजुल्दा सांस्कृतिक र धार्मिक पक्षहरू देखिन्छन्। प्रकृतिलाई देवत्व प्रदान गर्ने, भूमि र शक्तिको आराधना गर्ने तथा स्थानीय देवीदेवतालाई मान्ने परम्परामा यी संस्कारबीच समानता भेटिन्छ।
यी पक्षहरूलाई तुलनात्मक रूपमा अध्ययन गर्दा एउटा महत्त्वपूर्ण प्रश्न उठ्छ,के हिन्दु धर्मका केही मूल सांस्कृतिक र धार्मिक जरा प्राचीन बोन संस्कार तथा प्रकृतिपूजक परम्परासँग जोडिएका त छैनन्?
यो प्रश्नले थप ऐतिहासिक, पुरातात्त्विक र सांस्कृतिक अनुसन्धानको माग गर्छ। किनकि धर्म र संस्कारको विकास कुनै एकै दिन वा एउटै स्रोतबाट भएको हुँदैन। विभिन्न समुदायका विश्वास, परम्परा र प्रकृतिसँगको सम्बन्धले समयक्रममा एकअर्कालाई प्रभावित पारेका हुन सक्छन्।
बोनसंस्कारको संरक्षण गर्नु भनेको तामाङ समुदायको मौलिक पहिचान जोगाउनुका साथै प्रकृति प्रतिको सम्मान र पुर्खाको सांस्कृतिक विरासतलाई भावी पुस्तासम्म पुर्याउनु हो।
