अमेरिकी दबाबविरुद्ध राष्ट्रिय सार्वभौमसत्ता, सामाजिक न्याय र लोकतन्त्रको मुद्दा उठाएका लुलाको पुनरागमनले ल्याटिन अमेरिकी राजनीतिमा नयाँ सन्देश दिएको छ।
काठमाडौं, १० कात्तिक। ब्राजिलका ८० वर्षीय वामपन्थी नेता लुइज इनासियो लुला दा सिल्भा चौथो पटक राष्ट्रपति निर्वाचित भएका छन्। आइतबार, २५ अक्टोबरमा सम्पन्न दोस्रो चरणको निर्वाचनमा उनले दक्षिणपन्थी उम्मेदवार अमेरिकी ट्रम प्रशासनकाे बलियाे समर्थक ४५ बर्षिय बोल्सोनारोलाई पराजित गर्दै ऐतिहासिक जित हासिल गरेका हुन्।
ब्राजिलको सर्वोच्च निर्वाचन अदालत (टीएसई) का अनुसार लुलाले ५१.७९ प्रतिशत अर्थात् ६ करोड ४२ लाख ५६ हजार २३२ मत प्राप्त गरे। उनका प्रतिस्पर्धी बोल्सोनारोले ४८.२१ प्रतिशत अर्थात् ५ करोड ९८ लाख २६ हजार ४१ मत पाए। दुई उम्मेदवारबीचको मतान्तर करिब ४४ लाख रहेको छ।
यो जित लुलाका लागि अर्को कार्यकाल प्राप्त गर्ने सफलता मात्र होइन, ब्राजिलको गहिरो राजनीतिक ध्रुवीकरणबीच वामपन्थी राजनीतिक धारले आफ्नो प्रभाव कायम राखेको संकेतसमेत हो। पहिलो चरणमा बोल्सोनारोभन्दा पछि परेका लुलाले दोस्रो चरणमा नतिजा उल्टाउँदै विजय हासिल गरेका हुन्। सैन्य शासनको अन्त्यपछि पुनःस्थापित लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा पहिलो चरणमा दोस्रो स्थानमा रहेका उम्मेदवारले दोस्रो चरणबाट राष्ट्रपति निर्वाचन जितेको यो पहिलो घटना हो।
गरिबीबाट राष्ट्रपतिको चौथो कार्यकालसम्म
सन् १९४५ अक्टोबर २७ मा ब्राजिलको उत्तरपूर्वी पेर्नामबुको राज्यमा गरिब परिवारमा जन्मिएका लुलाको राजनीतिक यात्रा श्रमिक आन्दोलनबाट सुरु भएको थियो। परिवारसँगै साओ पाउलो बसाइँ सरेपछि उनले बाल्यकालदेखि नै काम गर्नुपर्यो। पछि धातु उद्योगमा कामदार बनेका उनले औद्योगिक दुर्घटनामा एउटा औँला गुमाए।
सन् १९७० को दशकमा सैन्य शासनविरुद्ध श्रमिक आन्दोलनको नेतृत्व गर्दै उनी राष्ट्रिय राजनीतिमा स्थापित भए। सन् १९८० मा वर्कर्स पार्टी (पीटी) स्थापना गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका लुला सन् १९८६ मा संसद्मा निर्वाचित भए।
सन् १९८९, १९९४ र १९९८ का राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा पराजित भए पनि उनले राजनीतिक संघर्ष जारी राखे। अन्ततः सन् २००२ मा निर्वाचन जितेर सन् २००३ मा राष्ट्रपति बने। सन् २००३ देखि २०१० सम्मका उनका दुई कार्यकालमा सामाजिक सहायता कार्यक्रम, गरिबी न्यूनीकरण र न्यून आय भएका परिवारको जीवनस्तर सुधारलाई प्राथमिकता दिइयो।
विशेषगरी ‘बोल्सा फामिलिया’ कार्यक्रममार्फत लाखौँ परिवारलाई आर्थिक सहायता प्रदान गरियो। आर्थिक वृद्धि र सामाजिक कार्यक्रमका कारण लुलाको लोकप्रियता बढ्यो। यद्यपि, उनको शासनकाल भ्रष्टाचारसम्बन्धी विवादबाट मुक्त रहन सकेन।
जेल देखि सत्तामा पुनरागमन
लुलाको राजनीतिक जीवनमा भ्रष्टाचारसम्बन्धी मुद्दाले ठूलो धक्का पुर्यायो। ‘अपरेसन कार वास’ अनुसन्धानसँग सम्बन्धित मुद्दामा दोषी ठहर भएपछि उनी सन् २०१८ मा जेल परे र त्यस वर्षको राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा सहभागी हुन पाएनन्।
उनले ५८० दिन जेलमा बिताएपछि सन् २०१९ मा रिहा भए। सन् २०२१ मा ब्राजिलको सर्वोच्च अदालतले उनको मुद्दामा भएका फैसला क्षेत्राधिकारसम्बन्धी कारणले रद्द गर्यो। साथै, मुद्दा हेरेका पूर्वन्यायाधीश सर्जियो मोरो निष्पक्ष नरहेको ठहर पनि भयो। यससँगै लुलाको राजनीतिक पुनरागमनको बाटो खुल्यो।
सन् २०२२ को निर्वाचनमा तत्कालीन राष्ट्रपति जैर बोल्सोनारोलाई झिनो मतान्तरले हराउँदै उनी पुनः सत्तामा फर्किए। तर, उनको तेस्रो कार्यकाल राजनीतिक रूपमा सहज रहेन। महँगी, सार्वजनिक सुरक्षा, सरकारी खर्च र संसद्मा दक्षिणपन्थी तथा केन्द्रमार्गी दलहरूको प्रभावले सरकारमाथि निरन्तर दबाब सिर्जना गर्यो।
अमेरिकी दबाब विरुद्ध राष्ट्रिय सार्वभौम सत्ताको मुद्दा
यसपटकको निर्वाचनमा लुलाले ब्राजिलको राष्ट्रिय सार्वभौमसत्ता, लोकतन्त्र र स्वतन्त्र विदेश नीतिलाई प्रमुख मुद्दा बनाए। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रशासनसँगको तनाव, ब्राजिलका वस्तुमा लगाइएका अमेरिकी भन्सार महसुल र ब्राजिलको आन्तरिक राजनीतिमा वासिङ्टनको प्रभावबारे उठेका विवादले चुनावी बहसलाई थप तीव्र बनाएका थिए।
लुलाले ब्राजिललाई कुनै पनि शक्तिराष्ट्रको अधीनस्थ प्रभावक्षेत्रका रूपमा स्वीकार गर्न नसकिने सन्देश दिएका छन्। उनको विदेश नीतिले चीनसँगको सम्बन्ध सुदृढ गर्ने, ब्रिक्समार्फत उदीयमान अर्थतन्त्रहरूसँग सहकार्य बढाउने र अन्तर्राष्ट्रिय विवादको समाधान वार्ताबाट खोज्ने दृष्टिकोणलाई जोड दिँदै आएको छ।
यो दृष्टिकोणले ब्राजिललाई अमेरिकासँग सम्बन्ध कायम राख्दै पनि आफ्नै राष्ट्रिय हितअनुसार निर्णय गर्न चाहने देशका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। विशेषतः विकासशील राष्ट्रहरूका लागि आर्थिक साझेदारी, व्यापार र कूटनीतिमा विविध विकल्प खोज्ने विषयमा लुलाको विजयको प्रतीकात्मक महत्त्व छ।
विश्लेषण: वामपन्थी राजनीतिका लागि के सन्देश?
लुलाको विजयलाई एक व्यक्तिको लोकप्रियताका रूपमा बुझ्नु पर्याप्त हुँदैन। यसले सामाजिक सुरक्षा, गरिबी न्यूनीकरण, श्रमिक अधिकार र लोकतान्त्रिक संस्थाको संरक्षण जस्ता मुद्दा अझै पनि ठूलो जनमत आकर्षित गर्न सक्छन् भन्ने देखाएको छ।
दक्षिणपन्थी राजनीतिक धारले कर कटौती, कडा सुरक्षा नीति र परम्परागत मूल्यलाई जोड दिइरहेका बेला लुलाले सामाजिक कार्यक्रम र राज्यको जनकल्याणकारी भूमिकालाई आफ्नो राजनीतिक आधार बनाएका छन्। यस अर्थमा उनको जितले ल्याटिन अमेरिकामा दक्षिणपन्थी प्रभाव विस्तार भइरहेको पृष्ठभूमिमा वामपन्थी धारलाई महत्त्वपूर्ण बल दिएको छ।
तर निर्वाचन जित्नु र जनताको अपेक्षाअनुसार शासन गर्नु फरक विषय हुन्। लुलासामु महँगी नियन्त्रण, रोजगारी विस्तार, हिंसात्मक अपराध न्यूनीकरण, सार्वजनिक सेवाको गुणस्तर सुधार र आर्थिक स्थायित्व कायम गर्ने चुनौती छन्। संसदमा रूढिवादी शक्तिको बलियो उपस्थितिले उनका सामाजिक तथा आर्थिक कार्यक्रम कार्यान्वयन गर्न कठिन बनाउन सक्छ।
त्यसैगरी, भ्रष्टाचारसम्बन्धी पुराना विवादले उनको राजनीतिक विश्वसनीयता माथि प्रश्न उठाउने सम्भावना पनि कायम छ। त्यसैले उनको चौथो कार्यकालको वास्तविक मूल्याङ्कन चुनावी विजयभन्दा बढी शासनको पारदर्शिता, आर्थिक परिणाम र सामाजिक असमानता घटाउन उनले गर्ने कामका आधारमा हुनेछ।
कारखानाको मजदुरबाट राष्ट्रिय राजनीतिमा उदाएका लुलाले जेल जीवन र राजनीतिक पराजय पार गर्दै पुनः राष्ट्रपति पदमा विजय हासिल गरेका छन्। ८० वर्षको उमेरमा प्राप्त यो सफलताले राजनीतिक नेतृत्वको निरन्तरता, वैचारिक प्रतिबद्धता र जनमत परिवर्तनको सम्भावनालाई उजागर गरेको छ। लुलाको नयाँ कार्यकाल सन् २०२७ जनवरी ५ देखि सुरु हुनेछ।
