• चेत बहादुर लामा,अध्यक्ष,एकीकृत अखिल नेपाल शिक्षक संगठन जिल्ला समिति काभ्रेपलान्चोक
आजको विश्व राजनीति एक यस्तो खतरनाक मोडमा उभिएको छ, जहाँ शक्तिशाली राष्ट्रको स्वार्थ र साना राष्ट्रको सार्वभौमिकताबीच भीषण संघर्ष चलिरहेको छ। यसको केन्द्रमा अहिले ल्याटिन अमेरिकी राष्ट्र भेनेजुएला आइपुगेको छ। भेनेजुएलामाथि भइरहेको अमेरिकी दबाब र हस्तक्षेप केवल एउटा देशको आन्तरिक मामिला मात्र होइन, बरु यो वर्तमान विश्व व्यवस्थाको चरित्र उदाङ्गो पार्ने एउटा ज्वलन्त उदाहरण बनेको छ। राष्ट्रपति मदुरो र उहाँको धर्मपत्नीको जुन दादागिरी स्टायलमा लागू औषध कारोबारको आरोपमा गिरफ्तार गरिएको छ,यो अत्यन्त खेदजनक छ ।
१. लोकतन्त्रको आवरणमा तेलको राजनीति:
भेनेजुएला विश्वकै सबैभन्दा ठूलो प्रमाणित तेल भण्डार भएको मुलुक हो। विडम्बना के छ भने, यही प्राकृतिक स्रोत नै आज सो देशका लागि अभिसाप सिद्ध भएको छ। अमेरिकाले उठाउँदै आएको लोकतन्त्र, मानव अधिकार र स्वतन्त्रताको मुद्धा वास्तवमा ‘ऊर्जा सुरक्षा’ र ‘भू-राजनीतिक नियन्त्रण’ को एउटा आवरण मात्र देखिन्छ। इराक, लिबिया र सिरियाको इतिहासलाई हेर्दा यो प्रस्ट हुन्छ कि जहाँ तेल छ, त्यहाँ अमेरिकी ‘चासो’ र ‘हस्तक्षेप’ अनिवार्य छ।
२. सार्वभौमिकतामाथि प्रहार र ‘दादागिरी’:
राष्ट्रपति निकोलस मादुरोविरुद्धको कडा कदम, आर्थिक नाकाबन्दी, र विपक्षी नेतालाई वैधानिक मान्यता दिने प्रयासहरूले अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको धज्जी उडाएको छ। कुनै पनि सार्वभौम राष्ट्रको नेतृत्व चयन गर्ने अधिकार त्यहीँका जनतामा निहित हुन्छ। तर, वासिङ्टनले आफ्नो अनुकूलको नेतृत्व नहुँदा ‘शासन परिवर्तन’ (Regime Change) को जुन रणनीति अपनाउँछ, त्यसले संयुक्त राष्ट्रसंघको बडापत्र (UN Charter) लाई नै चुनौती दिएको छ।
३. एकध्रुवीय विश्व कि बहुध्रुवीय आवश्यकता?
सोभियत संघको पतनपछि विश्वमा कायम भएको अमेरिकी एकध्रुवीय दबदबा अब प्रश्नको घेरामा छ। के विश्व सधैँ एउटै शक्तिको ‘गुलाम’ भएर बस्नुपर्ने हो? यो प्रश्न अहिले विकासोन्मुख र साना राष्ट्रहरूको साझा चिन्ता बनेको छ। जबसम्म शक्ति सन्तुलन हुँदैन, तबसम्म शक्तिशालीले कमजोरमाथि आफ्नो निर्णय थोपर्ने प्रवृत्ति कायमै रहन्छ।
”अन्तर्राष्ट्रिय कानुन र आत्मनिर्णयको अधिकार केवल कागजमा सीमित हुँदै जानु र शक्ति प्रदर्शनको राजनीति हाबी हुनु आधुनिक सभ्यताका लागि ठूलो खतरा हो।”
४. तेस्रो विश्वयुद्धको छाया र प्रोक्सी वार:
अहिलेको विश्व प्रत्यक्ष युद्धभन्दा बढी ‘प्रोक्सी वार’ (प्रतिनिधि युद्ध), आर्थिक प्रतिबन्ध र सूचना युद्ध (Information Warfare) को चपेटामा छ। युक्रेन संकट, मध्यपूर्वको तनाव र ल्याटिन अमेरिकामा भइरहेको ध्रुवीकरणले विश्वलाई बिस्तारै अस्थिरतातर्फ धकेलिरहेको छ। भेनेजुएलाको संकटले कतै विश्वलाई अर्को महायुद्धको संघारमा त पुर्याउँदै छैन? भन्ने आशंका जन्माएको छ।
५. अबको बाटो: एकता र प्रतिरोधी चेतना:
यो संकटबाट पार पाउन र साना राष्ट्रको अस्तित्व जोगाउन अब तीनवटा कुरा अपरिहार्य देखिन्छन्:
क) क्षेत्रीय सहकार्य: दक्षिण-दक्षिण सहयोग र क्षेत्रीय संगठनहरूले बाह्य हस्तक्षेपविरुद्ध सामूहिक आवाज उठाउनुपर्छ।
ख) बहुध्रुवीय विश्वको वकालत: रुस, चीन, भारत जस्ता उदाउँदा शक्तिहरू र अन्य राष्ट्रहरूबीच सन्तुलित सम्बन्धले मात्र अमेरिकी एकलौटीवादलाई रोक्न सक्छ।
ग) जनचेतना: साम्राज्यवादी हस्तक्षेपविरुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय ऐक्यबद्धता र जनताको सचेत आवाज नै सबैभन्दा ठूलो ढाल हो।
उपसंहार:
भेनेजुएलाको संघर्ष केवल एउटा भौगोलिक सिमानाको लडाइँ होइन; यो त विश्वका सबै स्वाभिमानी र विकासोन्मुख राष्ट्रहरूको साझा अस्तित्वको सवाल हो। आज भेनेजुएला निशानामा छ भने भोलि अर्को राष्ट्र हुन सक्छ। त्यसैले, अहिलेको मुख्य प्रश्न “भेनेजुएलामा को शक्तिमा आउँछ?” भन्ने मात्र होइन, बरु “के विश्वले न्यायपूर्ण र समतामूलक अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्था रोज्छ?” भन्ने मुख्य कुरा हो।
