• शिशिर भण्डारी
यतिबेला
देश दुई तहमा बाँचिरहेको छ—
एउटा
आकाशबाट देश हेर्नेहरूको देश,
अर्को
भुईँबाट जीवन बोक्नेहरूको देश ।
माथिबाट हेर्दा –
सहर सुन्दर देखिन्छ ।
कानुनहरू चम्किरहेका देखिन्छन् ।
अनुशासनका फरमानहरू
गुञ्जिरहेका सुनिन्छन् ।
र सत्ता ?
“गरिबको चमेली” र्यापमा
आफ्नो सफलताको घोषणा गर्छ ।
तर भुईँमा झरेर हेर्दा—
यहाँ देश
घाइते घुँडाले हिँडिरहेको छ ।
त्यो – सडक किनारमा
दुई मुठा साग बेचिरहेकी वृद्ध आमालाई
सत्ताले अपराधीझैँ घिसारिरहदा
उनको काँपिरहेको हातमा
कानुन होइन
भोक थरथराइरहेको छ ।
त्यो – एक डालो काफलसंगै
बच्चाको भविष्य किन्ने सपना बोकेकी महिलाको
काफल भुईँमा पोखिँइरहदा
केवल काफल मात्रै होइन –
त्यहाँ त
कसैको दिनभरको श्रम
कसैको साँझको चुलो
र कसैको भोलि पोखिरहेको हुन्छ ।
अनि
सडकभरी धुलोमा छरिएका
ती – केवल आलु, प्याज र मकै मात्रै होइनन्
त्यहाँ, छरिएको हुन्छ त –
गरिबीमा बाचीरहेकाहरूको
बाँकी रहेको आत्म सम्मानको पोको ।
त्यो – बसपार्कको पल्लो छेउमा
भाँचीकुची गरेर छाडिएका ती ठेला
सिर्फ ठेला मात्रै होइनन् ।
ती त –
कसैको सपनाले भरिएको
जिन्दगी चलाउने एउटा सानो गणतन्त्र हो ।
त्यसको एउटा पाङ्ग्रामा
बच्चाको स्कुल फी घुमिरहेको हुन्छ,
अर्को पाङ्ग्रामा
बुढी आमाको औषधि ।
अनि
त्यसको ह्याण्डल समातेको हातले
देशसँग केवल यति मागेको हुन्छ—
“बाँच्न त देऊ ।”
तर सत्ता ?
ऊ त दिनदिनै-
कालो बुट बजार्दै आउँछ ।
न संवाद,
न सहानुभूति ।
र, एकोहोरो चलाउछ –
केवल अनुशासनको कठोर डण्डा ।
र सत्ता ?
ऊ उभिएको हुन्छ –
आफ्नो कठोरताको विजय उत्सवमा ।
मानौँ,
उसले कुनै ठूलो अपराध नियन्त्रण गरिरहेको छ ।
तर प्रश्न अझै बाँकी छ—
ती दुई मुठा सागले
उसको कुन राज्य ढाल्दै थिए ?
ती काफलका दानाले
उसको कुन सिंहासन हल्लाउँदै थिए ?
ती डढेका मकैका घोगाले
उसको कुन दरबार जलाउदै थिए ?
किन कानुनको लाठी
सधैँ कमजोरको ढाडमा मात्रै बजारिन्छन् ?
मानौँ,
यो देशमा गरिब भएर बाच्नु नै
सबैभन्दा ठूलो अपराध हो ।
र
जिजिवीसा पाल्नु नै
संदिग्ध आतंककारी हुनु हो ।
ऊता –
सीमामा करोडौँका खेलहरू
अँध्यारोमा
चुस्कीसंगै अट्टाहाँस गरिरहन्छन् ।
तर यता -सत्ताको वीरता ?
ऊ
सधैँ त्यहीँ देखिन्छ—
जहाँ एक वृद्धले
दुई छाक टार्न बोकेको हुन्छ
सय रुपैयाँको एउटा सानो झोला ।
ऊफ—
कस्तो विचित्र !
यहाँ
भोकलाई शंका गरिन्छ,
विवस्तालाई –
सडकमा घिच्याउदै बेइजत गरिन्छ
अनि
गरिबीलाई टकटक्याई टकटक्याई
खानतलासी गरिन्छ,
र
निर्दयीतालाई व्यवस्था भनिन्छ ।
अनि सत्ता ?
शायद
उसलाई
ठेला देख्दा – ट्राफिक जाम लाग्छ
गरिब देख्दा गन्ध
र
विपन्न देख्दा फोहोर ।
त्यसैले त सत्ता –
के शहर, के सडक, के गाँउ ?
कुना-कोप्चाबाट
तिनीहरूलाई खोजी – खोजी
फरमानको झाडुले बढारेर
होल्डीङ सेल्टरको कन्टेनरमा हुत्याउछ ।
किनकि
यहाँ -“सफा” भन्नाले
दुःख हटाउनु होइन,
दुःखी हटाउनु हो ।
यस्तै छ साथी-
युरोपको क्याफेबाट हेरिने
यो देशमा
जहाँ-
अरबौँ खानेहरू सम्मानित हुन्छन्,
तर
पेट पाल्न खोज्नेहरू लखेटिन्छन् ।
अझै पनि – ऊ पर
काफल बोकेकी महिला,
त्यही मोडमा –
लुछिएको फरियाको सप्को संगाल्दै
आफ्ना छरपष्ट पोखिएका सपनाहरू
पुलुपुलु हेरिरहेकी छिन् ।
उनलाई देख्दा लाग्छ –
भुईँमा छरिएका ती सपनाहरू
आँसु पुछ्दै
कतै जतनले टिप्न पो खोज्दै छिन कि !
र, सत्ता ?
ऊ त चुप छ ।
किनकि –
उसको अन्धो कानुन नै
यहाँ सबैभन्दा सुरक्षित भाषा हो ।
तर, याद राख सत्ता —
तैले गरिबीलाई
नङ्ग्याएर लुटेको इज्जत
दपेटी – दपेटी गरेको हत्या
अनि
भुईँमा गाडिएको
तीनका पीडा र आत्मासम्मान
कहिल्यै दबिएर बस्दैन ।
न त तैले सोचे जस्तो
कुहिएर नै जान्छ ।
त्यो त –
कुनै दिन
प्रश्न मात्रै भएर होइन,
इतिहास बनेर अंकुराउछ ।
सायद,
अहिलेको तँ भन्दा –
धेरै बलियो भएर यही माटोमा उम्रीन्छ ।
— २०८३ जेष्ठ १२ गते
