• फुर्साङ तामाङ
तामाङ समुदायले प्राचीन कालदेखि मान्दै र संरक्षण गर्दै आएको धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्परामध्ये बोन संस्कार एक महत्त्वपूर्ण परम्परा हो। बोन संस्कार तामाङ समुदायको इतिहास, प्रकृतिसँगको सम्बन्ध, पुर्खाप्रतिको सम्मान र मौलिक पहिचानसँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ।
आजको समयमा बोन संस्कारलाई मान्ने र नमान्ने दुवै प्रकारका मानिसहरू समाजमा छन्। कतिपयले बोन संस्कार गलत थियो र अहिले पनि गलत छ भन्ने धारणा राखेको पाइन्छ। तर कुनै संस्कारलाई गलत भन्नुअघि त्यसको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि, धार्मिक मान्यता, सांस्कृतिक महत्त्व र पुर्खाहरूले त्यसलाई संरक्षण गर्दै आउनुको कारण बुझ्न आवश्यक छ।
यदि बोन संस्कार गलत नै थियो भने, प्राचीन कालदेखि यसलाई मान्दै आएका हाम्रा पुर्खा आखे म्हेमेहरूको ज्ञान, विश्वास र परम्परालाई पनि गलत भन्नुपर्ने हुन्छ। के हामीले आफ्ना पुर्खाहरूको सम्पूर्ण जीवनपद्धति र इतिहासलाई गलत भन्न सक्छौँ? पक्कै पनि कुनै परम्पराको मूल्याङ्कन गर्दा त्यसको वास्तविक अर्थ र महत्त्व बुझ्नुपर्छ।
बोन संस्कारको मूल सम्बन्ध प्रकृति, प्रकृतिमा रहेका शक्ति, देवीदेवता, पुर्खाको सम्मान र मानव जीवनसँग जोडिएको छ। यसले मानिस र प्रकृतिबीचको सम्बन्धलाई महत्त्व दिन्छ। हाम्रो मौलिक संस्कार, संस्कृति, परम्परा र जीवनपद्धतिका विभिन्न पक्षमा बोन संस्कारको प्रभाव देख्न सकिन्छ। त्यसैले बोन संस्कारलाई एउटा धार्मिक मान्यताका रूपमा मात्र नभई हाम्रो सांस्कृतिक पहिचान र पुर्खाबाट प्राप्त सम्पत्तिका रूपमा पनि बुझ्न आवश्यक छ।
इतिहासमा विभिन्न धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्पराहरूबीच प्रतिस्पर्धा, परिवर्तन र रूपान्तरण हुँदै आएका छन्। तिब्बती धार्मिक परम्परामा गुरु पद्मसम्भवको आगमन र बोन धर्मसँग सम्बन्धित ऐतिहासिक घटनाहरूको चर्चा पाइन्छ। तर यस्ता घटनालाई आधार बनाएर बोन संस्कार पूर्ण रूपमा समाप्त भयो भन्न मिल्दैन। आजसम्म पनि बोन परम्परा जीवित रहनु यसको निरन्तरता र सांस्कृतिक महत्त्वको प्रमाण हो।
प्रकृतिसँग जोडिएका परम्परा र विश्वासहरू पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएका छन्। बोन संस्कार पनि हाम्रा पुर्खाहरूबाट प्राप्त भएको यस्तो सांस्कृतिक सम्पदा हो, जसको संरक्षण गर्नु हाम्रो जिम्मेवारी हो। यसलाई मान्ने वा नमान्ने व्यक्तिगत स्वतन्त्रता सबैलाई छ। तर कुनै परम्परालाई बुझ्दै नबुझी गलत ठहर गर्नु वा त्यसको अपमान गर्नु उचित हुँदैन।
बोन संस्कारलाई गलत भन्नु भनेको हाम्रा पुर्खा आखे म्हेमेहरूको आस्था, ज्ञान र योगदानलाई अस्वीकार गर्नुजस्तै हो। आफ्नो संस्कार र संस्कृतिको महत्त्व बुझ्नु भनेको आफ्नो इतिहास र पहिचानलाई सम्मान गर्नु पनि हो।
हामीले आफ्नो पुर्खाले मान्दै आएको संस्कारलाई अन्धविश्वासका रूपमा मात्र हेर्नुभन्दा त्यसको ऐतिहासिक, धार्मिक र सांस्कृतिक पक्षको अध्ययन गर्नुपर्छ। यसका सकारात्मक पक्षहरूको संरक्षण गर्दै नयाँ पुस्तालाई यसको वास्तविक महत्त्व बुझाउन आवश्यक छ।
अन्ततः बोन संस्कार हाम्रो पुर्खाको विरासत, हाम्रो सांस्कृतिक पहिचान र हाम्रो इतिहाससँग जोडिएको अमूल्य सम्पदा हो। पृथ्वी र प्रकृतिसँग मानिसको सम्बन्ध रहुन्जेल प्रकृतिसँग जोडिएका परम्पराहरूको महत्त्व पनि रहिरहनेछ। त्यसैले बोन संस्कारको संरक्षण, अध्ययन र प्रचारप्रसार गर्नु आजको पुस्ताको महत्त्वपूर्ण दायित्व हो।
आफ्नो पुर्खाको इतिहासलाई सम्मान गरौँ, आफ्नो मौलिक संस्कार र संस्कृतिको संरक्षण गरौँ। बोन संस्कारको वास्तविक महत्त्व बुझौँ र भावी पुस्तासम्म हस्तान्तरण गरौँ।
