– चेत बहादुर लामा,अध्यक्ष,एअनेशिसं,काभ्रे ।
सन् २०२६ को सुरुवातसँगै विश्व राजनीतिमा अनिश्चितता र तनावको स्तर तीव्र रूपमा बढेको छ। रुस र युक्रेन युद्धको निरन्तरता, मध्यपूर्वमा चर्किँदो द्वन्द्व, र दक्षिण अमेरिकामा संयुक्त राज्य अमेरिकाको आक्रामक उपस्थितिले विश्वलाई तेस्रो विश्वयुद्धको संघारमा उभ्याइदिएको अनुभूति गराएको छ। विशेषतः भेनेजुयलामा देखिएको पछिल्लो घटनाक्रमले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा ‘शक्तिशालीले नियम बनाउने’ प्रवृत्तिलाई पुनः उजागर गरेको छ। अमेरिकी सन्की राष्ट्रपति ट्रम्पले भेनेजुएलाको कार्यबाहक राष्ट्रपति स्वयंले घोषणा गरेका छन् भने क्युबा र चिली जस्ता दक्षिण अमेरिकी देशका राष्ट्रप्रमुखहरुलाई खुल्लाम खुल्ला सत्ता छोड्न दबाब दिइरहेका छन् । मध्यपूर्ब देश इरानमा सत्ता परिवर्तनको लागि अरबौं डलर लगानी गरेका छन् र त्यहाँको बिपक्षीहरुलाई उक्साइरहेका छन् । उता ग्रीन ल्याण्ड कब्जा गर्न डेनमार्क माथि दबाब बढाइरहेका छन् ।
आजको विश्व २०२६ मा अत्यन्त संवेदनशील मोडमा उभिएको छ। अमेरिका, रुस र चीनजस्ता महाशक्तिहरूबीचको तीव्र प्रतिस्पर्धाले सैन्य सन्तुलन मात्र होइन, परमाणु जोखिमलाई समेत बढाएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय विश्लेषक संस्थाहरूले २०२६ लाई उच्च जोखिमको वर्षका रूपमा चित्रण गर्दै विश्वभरका प्रमुख द्वन्द्व क्षेत्रहरू औँल्याएका छन्। अमेरिकामा ट्रम्प प्रशासनको पुनरागमनसँगै ‘अमेरिका फर्स्ट’ नीतिको पुनःप्रयोगले बहुपक्षीय कूटनीति कमजोर बन्दै गएको र शक्ति राजनीति हाबी हुँदै गएको संकेत देखिएकोछ ।
जनवरी ३, २०२६ मा भेनेजुयलाका राष्ट्रपति निकोलस माडुरोलाई अमेरिकाले ‘नार्को टेररिज्म’को आरोपमा नियन्त्रणमा लिएको घटनाले विश्व समुदायलाई स्तब्ध बनायो। एक सार्वभौम राष्ट्रका निर्वाचित राष्ट्रप्रमुखलाई अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको मर्मविपरीत अपहरण शैलीमा नियन्त्रणमा लिनु गम्भीर विवादको विषय बनेको छ। रुस र चीनले यस कदमलाई ‘आधुनिक समुद्री डकैती’ भन्दै कडा आलोचना गरेका छन्। यसले अमेरिका आफ्ना रणनीतिक हित पूरा गर्न कुनै पनि सीमा पार गर्न तयार रहेको सन्देश दिएको छ।
यो द्वन्द्व केवल राजनीतिक वा वैचारिक मात्र होइन, ऊर्जा र प्राकृतिक स्रोतसँग गहिरो रूपमा गाँसिएको छ। भेनेजुयलाजस्ता तेल सम्पन्न मुलुकमा प्रभाव विस्तार गर्ने प्रयासलाई धेरैले ‘मुनरो डक्ट्रिन’को नयाँ अवतारका रूपमा हेरेका छन्। विशेषज्ञहरूका अनुसार, आधुनिक युद्धहरूको जरा ऊर्जा, खनिज र संसाधन नियन्त्रणमै गाडिएको छ, जसले तेस्रो विश्वयुद्धको बीउ रोप्ने खतरा बढाएको छ।
आणविक जोखिम पनि उत्तिकै चिन्ताजनक छ। ‘New START’ जस्ता हतियार नियन्त्रण सन्धिहरू कमजोर बन्दै जाँदा महाशक्तिहरूबीच नियन्त्रण र विश्वासको अभाव बढ्दै गएको छ। कतिपय विश्लेषकहरूले अमेरिकाको वर्तमान आक्रामक नीतिलाई ‘साम्राज्यबादको ोअन्तिम उत्कर्ष’का रूपमा व्याख्या गरेका छन् जहाँ शक्ति जोगाउने प्रयासले अन्ततः विनाश निम्त्याउन सक्छ।
यदि अमेरिका र रुसबीच प्रत्यक्ष आणविक युद्ध भयो भने मानव सभ्यतामाथि अकल्पनीय विपत्ति आइपर्नेछ। वैज्ञानिक सिमुलेसनहरूका अनुसार, केही घण्टामै करोडौँ मानिसको ज्यान जान सक्छ र त्यसपछिको विश्व भोकमरी, जलवायु संकट र सामाजिक पतनतर्फ धकेलिनेछ। अमेरिकी साम्राज्यवाद पतनको दिशा तिर अघि बढिरहेको छ ।
निष्कर्ष: आजको विश्व शक्ति प्रदर्शन र संसाधन कब्जाको खतरनाक खेलमा फसेको छ। साना राष्ट्रहरूको सार्वभौमिकता गम्भीर जोखिममा परेको छ। यदि कूटनीति, बहुपक्षीय संवाद र सहकार्यलाई प्राथमिकता दिइएन भने, सन् २०२६ मानव इतिहासकै सबैभन्दा अँध्यारो वर्ष बन्न सक्छ। विश्व शान्तिका लागि अब नागरिक समाज, साना राष्ट्र र अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूले एक स्वरमा आवाज उठाउनैपर्छ- संसारमा अब युद्ध होइन, शान्ति र सहअस्तित्वको खाँचो छ ।
